بسمه تعالی
مدل
درسی در حوزه چگونه به چیزی تبدیل می‌شود که مدل بتواند از آن بیاموزد، بی‌آنکه سرچشمه‌اش گم شود.
از یک درس تا یک جفت آموزشی
- درسدرس یا مباحثه‌ای که اگر استاد و طلاب بخواهند ضبط می‌شود.
- نوشتهیک پرسش، پاسخِ آن و منابعی که پاسخ بر آن‌ها استوار است، به قلمِ کسی که درس داده است.
- بازبینیعالمی دیگر آن را تأیید می‌کند، برای بررسیِ ارجاعِ صفحه نگه می‌دارد، برای اصلاح بازمی‌گرداند یا رد می‌کند؛ همیشه با ذکرِ دلیل.
- جفتنوشته‌ی تأییدشده به یک جفت آموزشی تبدیل می‌شود: پرسش، و پاسخِ مستدل همراه با دلیلش.
- مدلاز جفت‌های بسیار، روش را می‌آموزد: اینکه دلیل چگونه سنجیده می‌شود، نه فهرستی از احکام.
از چه می‌آموزد
مدل از جفت‌های آموزشی می‌آموزد: یک پرسش، و پاسخی که روشِ حوزه به آن می‌دهد، همراه با دلیلش. هر جفت را یکی از استادان یا طلابِ حوزه در دفتر می‌نویسد و عالمی دیگر پیش از استفاده آن را بازبینی می‌کند.
تنها نوشته‌ای بازبینی‌شده که دست‌کم یک ارجاع و یک بازبینِ مشخص داشته باشد به جفت تبدیل می‌شود. ارجاعِ صفحه‌ای که بررسی نشده باشد نوشته را متوقف می‌کند. پرسشی درباره‌ی حکمِ شخصی باید خواننده را به مرجعِ تقلید ارجاع دهد.
- رشته و سطح
- پرسش
- پاسخ، همراه با استدلالش
- منابع، هر یک با چاپ و صفحه‌اش
- اصطلاحاتِ کلیدی
- نویسنده
- بازبین
هر جفت تاریخچه‌ی کاملِ خود را همراه دارد: درباره‌ی چیست، چه می‌گوید، بر چه استوار است، و چه کسی پشتِ آن ایستاده است.
آنچه یک نوشته باید پیش‌تر از آن بگذرد
- دست‌کم یک منبع، با صفحه‌ای که کسی آن را گشوده و بررسی کرده است.
- بازبینی مشخص: یک استاد، یا طلبه‌ای در سطحِ درسِ خارج.
- پرسشی درباره‌ی حکمِ شخصی، خواننده را به مرجعِ تقلیدِ خودش ارجاع می‌دهد.
- جایی که علما اختلاف دارند، نوشته می‌گوید اختلاف بر سرِ چیست.
- هیچ چیز بی‌صدا کنار گذاشته نمی‌شود: نوشته‌ای که پذیرفته نشود شمرده می‌شود و دلیلش به نویسنده گفته می‌شود.
چهل نوشته‌ی بررسی‌شده از چهارصد نوشته‌ی بررسی‌نشده ارزشمندترند. مدلی که از ارجاعی بررسی‌نشده بیاموزد، می‌آموزد که ساختنِ ارجاع همان کاری است که یک پاسخ می‌کند.
عادت‌ها، نه داده‌ها
این جفت‌ها به مدل می‌آموزند که یک عالم چگونه استدلال می‌کند: کدام دلیل سنجیده می‌شود، به اشکال چگونه پاسخ داده می‌شود، و استدلال کجا می‌ایستد. داده‌هایی که مدل بر پایه‌ی آن‌ها استدلال می‌کند در منابعِ خود می‌مانند، جایی که هر کس بتواند آن‌ها را بررسی کند: کتاب‌ها در فهرست و سخنرانی‌ها در سفینه.
هر خروجیِ ماشینی، مشخص به عنوانِ خروجیِ ماشینی
متنِ پیاده‌شده‌ی یک صوت، یک ترجمه و خوانشِ یک صفحه‌ی چاپی همه کارِ ماشین‌اند، و هر کدام همین را می‌گوید. فهرست هر خوانشِ ماشینی را تا زمانی که انسانی خودِ صفحه را نخوانده است غیرقابلِ نقل علامت می‌زند. ترجمه‌ی ماشینی در کنارِ اصلش می‌نشیند و به همین عنوان مشخص می‌شود. آنچه ماشین تولید کرده هرگز به جای سخنِ یک عالم عرضه نمی‌شود.
سلسله‌ی سند
- منبع: صفحه‌ای از یک کتاب، یا سخنرانیِ یک عالم آن‌گونه که پایگاهِ خودش منتشر کرده است.
- عبارتِ دقیق، با اثرِ انگشتِ دیجیتالی و جایگاهش.
- ابزارهای ما، که ثبت می‌کنند چه کسی چه کرد و کی.
- نوشته‌ای که به آن ارجاع می‌دهد، و خواننده می‌تواند آن را تا سرچشمه دنبال کند.
علمای بزرگِ آغازِ غیبتِ کبری (کلینی، صدوق، مفید، سید رضی و طوسی) دانسته‌هایشان را با سلسله‌ی سندش منتقل کردند: چه کسی گفت، و از چه کسی. ما ابزارهایمان را به همان انضباط پایبند می‌کنیم.
عبارتی که میانِ ابزارها جابه‌جا می‌شود، با الفاظِ دقیقِ منبعش و جایگاهش در کتاب منتقل می‌شود. هر تغییری ثبت می‌کند چه کسی آن را انجام داده است. جست‌وجویی که چیزی نمی‌یابد این را ادعایی درباره‌ی جست‌وجو می‌داند، نه درباره‌ی منابع. همین ردپاست که به خواننده امکان می‌دهد کارِ ما را بررسی کند.
کجا اجرا می‌شود
مدل روی رایانه‌های خودِ ما اجرا می‌شود. درس‌ها، کتاب‌ها و پرسش‌هایی که از آن‌ها می‌آموزد به هیچ سرویسِ هوش مصنوعیِ بیرونی فرستاده نمی‌شوند.
مدل کجا ایستاده است
در حال ساخت۲۵٪
گامِ بعد، نخستین مجموعه‌ی جفت‌های آموزشیِ بازبینی‌شده از درس‌های حوزه است؛ سپس نخستین نسخه‌ی آموزش‌دیده، که پیش از آنکه چیزی از آن به کسی نشان داده شود، به دستِ استادانِ خودِ حوزه آزموده می‌شود.
سه پرسشِ ساده
آیا حکمِ شرعی صادر می‌کند؟
نه. حکم از آنِ مرجع است، و اجتهاد را نمی‌توان به ماشین سپرد. مدل استدلال را همراه با منابعش توضیح می‌دهد، و پرسشِ شخصی را به مرجعِ تقلیدِ خودِ خواننده ارجاع می‌دهد.
چه کسی تعیین می‌کند مدل چه بیاموزد؟
استادان و طلابِ حوزه که نوشته‌ها را می‌نویسند، و عالمانی که آن‌ها را بازبینی می‌کنند. هیچ چیز وارد آموخته‌های مدل نمی‌شود که نویسنده‌اش آن را تأیید نکرده باشد.
کجا اجرا می‌شود؟
روی رایانه‌های خودِ ما. هیچ چیز از آنچه از آن می‌آموزد به سرویسِ هوش مصنوعیِ بیرونی فرستاده نمی‌شود.
پرسش‌های بیشتر، با پاسخ‌های ساده: پرسش‌ها.